Ambtshalve toetsing: waarom de status van uw debiteur steeds belangrijker wordt

De afgelopen jaren heeft de ambtshalve toetsing door rechters een steeds grotere rol gekregen in incassoprocedures. Waar voorheen vooral werd gekeken naar de hoogte en onderbouwing van een vordering, onderzoekt de rechter tegenwoordig ook zelfstandig of consumenten voldoende zijn beschermd.

Voor schuldeisers kan dit grote gevolgen hebben. Zelfs wanneer een vordering inhoudelijk juist is en de debiteur geen verweer voert, kan een rechter een deel van de vordering afwijzen of aanvullende informatie verlangen. Vooral bij eenmanszaken vraagt dit extra aandacht.

Wat is ambtshalve toetsing?

Ambtshalve toetsing betekent dat de rechter uit eigen beweging controleert of consumentenbeschermende wetgeving correct is nageleefd. De rechter doet dit ook wanneer de consument zelf geen bezwaar maakt of zelfs helemaal niet verschijnt in de procedure.

Hierbij wordt onder andere gekeken naar:

• de toepasselijkheid van algemene voorwaarden;
• de informatie die vooraf aan de overeenkomst is verstrekt;
• eventuele oneerlijke bedingen;
• de juistheid van rente- en kostenberekeningen;
• naleving van wettelijke consumentenbescherming.

Kan de schuldeiser onvoldoende aantonen dat aan deze regels is voldaan, dan kan dit gevolgen hebben voor de toewijsbaarheid van de vordering.

Wanneer is iemand een consument?

Een consument is een natuurlijk persoon die handelt voor doeleinden die buiten zijn bedrijfs- of beroepsactiviteiten vallen.

Voorbeelden:

 Iemand koopt een televisie voor thuisgebruik.

Een particulier sluit een energiecontract af voor zijn woning.

Een consument bestelt kleding voor privégebruik.

In deze situaties is sprake van consumentenrecht en zal de rechter ambtshalve toetsen of de wettelijke bescherming correct is toegepast.

De bijzondere positie van eenmanszaken

In de praktijk ontstaat regelmatig discussie over eenmanszaken.

Een eenmanszaak is juridisch geen aparte rechtspersoon. De ondernemer en de onderneming zijn dezelfde persoon. Toch betekent dit niet automatisch dat iedere overeenkomst die op naam van een eenmanszaak wordt gesloten een zakelijke overeenkomst is.

De rechter kijkt naar het daadwerkelijke doel waarvoor de overeenkomst is aangegaan.

Wanneer is een eenmanszaak géén consument?

Een ondernemer die een bedrijfsauto aanschaft voor zijn werkzaamheden of een zakelijk telefoonabonnement afsluit voor zijn onderneming handelt doorgaans in de uitoefening van een beroep of bedrijf.

In dat geval is sprake van een zakelijke overeenkomst en geldt de consumentenbescherming niet.

Wanneer kan een eenmanszaak wél consument zijn?

Dit wordt vaak onderschat.

Wanneer een natuurlijk persoon handelt voor privédoeleinden of wanneer het zakelijke karakter onvoldoende duidelijk blijkt, kan de rechter alsnog oordelen dat sprake is van een consumentenovereenkomst.

Denk bijvoorbeeld aan:

• overeenkomsten die zowel privé als zakelijk worden gebruikt;
• contracten waarbij niet duidelijk is vastgelegd dat deze voor bedrijfsdoeleinden zijn aangegaan;
• situaties waarin de ondernemer handelt buiten zijn normale bedrijfsactiviteiten.

Juist op dit punt stellen rechters steeds vaker kritische vragen.

Waar moet u als schuldeiser op letten?

Om problemen tijdens een gerechtelijke procedure te voorkomen, is het belangrijk dat de consumenten- of ondernemersstatus van de wederpartij goed kan worden vastgesteld.

Wij adviseren daarom om:

1. Bedrijfsgegevens vast te leggen

Zorg ervoor dat bij het aangaan van de overeenkomst relevante gegevens worden geregistreerd, zoals:

• handelsnaam;
• KvK-nummer;
• btw-nummer;
• bedrijfsadres.

Hiermee kan beter worden aangetoond dat sprake was van een zakelijke relatie.

2. Het doel van de overeenkomst duidelijk te omschrijven

Hoe duidelijker uit de overeenkomst blijkt dat deze is aangegaan voor bedrijfsactiviteiten, hoe kleiner de kans op discussie achteraf.

3. Algemene voorwaarden zorgvuldig te hanteren

Bij consumentenovereenkomsten wordt streng gekeken naar de inhoud en toepasselijkheid van algemene voorwaarden. Onredelijke of onvoldoende kenbaar gemaakte bedingen kunnen buiten toepassing worden gelaten.

4. Een volledig dossier te bewaren

Steeds vaker vragen rechters aanvullende informatie over de totstandkoming van overeenkomsten. Een compleet dossier kan onnodige vertraging of afwijzing van een vordering voorkomen.

Wat betekent dit voor incassozaken?

Bij procedures tegen consumenten en eenmanszaken besteden wij vooraf steeds meer aandacht aan de juridische kwalificatie van de wederpartij. Door het dossier vooraf kritisch te beoordelen, kunnen eventuele aandachtspunten tijdig worden gesignaleerd en waar mogelijk worden ondervangen.

Een goede voorbereiding vergroot niet alleen de kans op een succesvolle procedure, maar voorkomt ook verrassingen tijdens de ambtshalve toetsing door de rechter.

Conclusie

Ambtshalve toetsing is inmiddels een vast onderdeel geworden van incassoprocedures tegen consumenten. Bij eenmanszaken verdient dit extra aandacht, omdat niet altijd direct duidelijk is of iemand als ondernemer of als consument moet worden aangemerkt.

Voor schuldeisers is het daarom essentieel om vanaf het aangaan van de overeenkomst zorgvuldig vast te leggen met wie men contracteert en voor welk doel de overeenkomst wordt gesloten. Een goed dossier vormt nog altijd de beste basis voor een succesvolle incasso.